Wrak żaglowca odnaleziony w Międzywodziu
Historia zabytku prezentowanego w Kamieniu Pomorskim związana jest z położonym nad Bałtykiem Międzywodziem. To właśnie w tamtejszej strefie brzegowej przez wiele lat znajdowały się pozostałości drewnianego żaglowca handlowego pochodzącego z XIX wieku.
Najprawdopodobniej był to trójmasztowy szkuner towarowy. Nie udało się jednak ustalić nazwy jednostki ani dokładnych okoliczności jej utraty. Statek mógł rozbić się podczas sztormu lub osiąść na mieliźnie. Z czasem jego konstrukcję przykryły woda i piasek.
Sztorm przesunął ważącą kilka ton stępkę
Wrak był znany badaczom na długo przed jego wydobyciem. Już w 1969 roku rozważano przeniesienie zabytku, ale planu nie zrealizowano. W 1997 roku pozostałości jednostki zinwentaryzowali pracownicy Działu Morskiego Muzeum Narodowego w Szczecinie.
Przełom nastąpił w 2016 roku. Kilkudniowa sztormowa pogoda przemieściła fragmenty wraku o około 500 metrów wzdłuż linii brzegowej. Ważąca około 7 ton stępka została przesunięta przez morze aż o około 3 kilometry.
W grudniu 2016 roku zachowane części żaglowca wydobyto i przewieziono do Kamienia Pomorskiego. Rozpoczął się wówczas proces ich zabezpieczania oraz przygotowywania do ponownego złożenia.
Ogromna układanka z elementów dawnego statku
W latach 2018–2019 wrak składali członkowie Stowarzyszenia Centrum Słowian i Wikingów „Wolin-Jomsborg-Vineta”. Prace prowadzono pod kierunkiem szkutnika Jarosława Bogusławskiego. Oficjalne udostępnienie zabytku nastąpiło 26 czerwca 2019 roku.
Do naszych czasów zachował się kompletny fragment stępki mierzący ponad 14 metrów, około 10-metrowy fragment nadstępki oraz niemal sto rzędów denników i wręgów obu burt. Pozwoliło to odtworzyć część konstrukcji ciągnącą się od rufy do śródokręcia.
Zabytek nie jest więc kompletnym statkiem. Oglądając go, można jednak przyjrzeć się szkieletowi dawnego kadłuba i rozwiązaniom stosowanym przez budowniczych drewnianych jednostek.
Żaglowiec XIX-wieczny Kamień Pomorski
Dębowe drewno i kunszt dawnych szkutników
Do budowy żaglowca wykorzystano drewno dębowe pochodzące z drzew liczących ponad 120 lat. Badania wskazują, że materiał nie pochodził z obszaru południowego wybrzeża Bałtyku.
Konstrukcja jednostki prezentuje rozwiązania szkutnicze wywodzące się jeszcze z XVII i XVIII wieku. W XIX stuleciu drewniane żaglowce towarowe stopniowo ustępowały miejsca statkom wykorzystującym nowe materiały i napęd parowy. Z tego powodu podobne pozostałości należą obecnie do rzadkości.
XIX-wieczny wrak żaglowca - Kamień Pomorski
Dlaczego wrak jest tak cennym zabytkiem?
Wrak z Międzywodzia stanowi ważne świadectwo rozwoju budownictwa okrętowego. Wypełnia lukę pomiędzy zachowanymi łodziami klepkowymi z czasów średniowiecza a znacznie młodszymi drewnianymi żaglowcami z XX wieku.
Wrak XIX-wieczny Kamień Pomorski
Biuro Dokumentacji Zabytków w Szczecinie określa go jako obiekt unikatowy w skali ogólnopolskiej. Zabytek został wpisany do rejestru pod numerem B-576/2017. W 2020 roku przeprowadzono także jego cyfrową inwentaryzację i wykonano model fotogrametryczny 3D.
Gdzie znajduje się wrak żaglowca?
Zrekonstruowany fragment jednostki został ustawiony w sąsiedztwie mariny nad Zalewem Kamieńskim, niedaleko historycznego centrum Kamienia Pomorskiego. Ekspozycja pozwala obejrzeć autentyczne elementy kadłuba z bliska i poznać fragment morskiej historii regionu.
Widok z mola na XIX-wieczny żaglowiec
W 2025 roku przeznaczono kolejne środki na prace konserwatorskie przy zabytku. Regularne zabezpieczanie drewnianej konstrukcji jest niezbędne, ponieważ ekspozycja znajduje się na otwartej przestrzeni i pozostaje narażona na działanie warunków atmosferycznych.
Marina w Kamieniu Pomorskim
Nie należy mylić dwóch kamieńskich wraków
XIX-wieczny żaglowiec z Międzywodzia nie jest tym samym obiektem co wczesnośredniowieczna łódź odkryta w Kamieniu Pomorskim w 1984 roku. Są to dwa odrębne zabytki pochodzące z różnych okresów. Pierwszy pokazuje tradycje dziewiętnastowiecznego szkutnictwa, natomiast drugi stanowi świadectwo znacznie wcześniejszej żeglugi na Pomorzu Zachodnim.
Wrak przy kamieńskiej marinie jest miejscem, które łatwo pominąć podczas zwiedzania miasta. Warto jednak podejść bliżej i zobaczyć konstrukcję, która przetrwała dziesięciolecia w bałtyckim piasku, została wydobyta po silnym sztormie i otrzymała drugie życie jako wyjątkowy zabytek techniki.
Źródła: Biuro Dokumentacji Zabytków w Szczecinie, Muzeum Historii Ziemi Kamieńskiej, uchwała Rady Miejskiej w Kamieniu Pomorskim z 22 maja 2025 roku.
