Stawa Młyny - symbol Świnoujścia
Trudno wyobrazić sobie pocztówkę ze Świnoujścia bez charakterystycznej białej budowli z czterema skrzydłami. Stawa Młyny znajduje się na głowicy falochronu zachodniego i od wielu lat jest jednym z najpopularniejszych celów spacerów mieszkańców oraz turystów.
Mimo wyglądu przypominającego wiatrak nigdy nie była młynem. Jej podstawowym zadaniem jest pomoc w nawigacji statków. To stały element oznakowania nawigacyjnego, który wraz ze Stawą Galeriową tworzy nabieżnik pomagający jednostkom utrzymać właściwy kierunek na torze podejściowym do Świnoujścia.
Ma ponad 150 lat
Historia Stawy Młyny sięga XIX wieku. Obiekt powstał w latach 1873–1874, w okresie rozwoju portu w Świnoujściu i modernizacji systemu oznakowania nawigacyjnego, który miał ułatwiać bezpieczne prowadzenie statków.
Początkowo konstrukcja służyła jako znak dzienny. Na początku XX wieku została zmodernizowana i wyposażona w światło nawigacyjne. Z czasem uzyskała charakterystyczny wygląd z czterema stalowymi skrzydłami, dzięki którym do dziś przypomina tradycyjny wiatrak.
Charakterystyczna konstrukcja Stawy Młyny ma ponad 150 lat.
To nie tylko atrakcja. Stawa nadal pomaga statkom
Najciekawsze jest to, że Stawa Młyny nie jest obecnie jedynie zabytkiem czy atrakcją turystyczną. Nadal pełni swoją funkcję nawigacyjną.
Murowana konstrukcja ma około 10,5 metra wysokości i stoi na kamiennym cokole. Wewnątrz znajduje się lampa nawigacyjna. Jej światło umieszczone jest na wysokości około 11 metrów nad poziomem morza.
Według danych Urzędu Morskiego w Szczecinie nominalny zasięg światła wynosi 17,5 mili morskiej w nocy oraz 6 mil morskich w dzień. Razem ze Stawą Galeriową obiekt pomaga wyznaczać właściwy kierunek jednostkom znajdującym się na torze podejściowym do portu.
Stawa Młyny została zabytkiem
Rok 2026 przyniósł kolejny ważny moment w historii jednego z najbardziej znanych symboli Świnoujścia. 26 marca 2026 roku zapadła decyzja o wpisaniu Stawy Młyny do rejestru zabytków.
Ochroną konserwatorską objęto konstrukcję wieży wraz z jej elementami zewnętrznymi. Zwrócono uwagę nie tylko na wiek obiektu, ale również jego wyjątkową formę, zachowaną funkcję techniczną oraz znaczenie dla historii i tożsamości Świnoujścia.
Stawa Młyny należy do najstarszych zachowanych obiektów tego rodzaju na polskim wybrzeżu i jest szczególnym przykładem dawnej infrastruktury nawigacyjnej, która do dziś pozostaje w użyciu.
Dlaczego wygląda jak wiatrak?
Jedno z najczęściej zadawanych pytań dotyczy nietypowego wyglądu stawy. Dlaczego znak nawigacyjny otrzymał formę przypominającą wiatrak?
Nie ma jednej pewnej odpowiedzi. Jedno z wyjaśnień wiąże charakterystyczny kształt z dawnym krajobrazem Świnoujścia. Wiatraki były w XIX wieku dobrze znanym elementem tej części miasta. Z czasem właśnie forma „młyna” stała się tak rozpoznawalna, że techniczna budowla portowa zaczęła funkcjonować jako jeden z symboli Świnoujścia.
Legenda o młynarzu, który przywracał młodość
Ze Stawą Młyny związana jest także lokalna legenda. Według opowieści marynarze wracający z długich rejsów byli wyczerpani i wyglądali znacznie starzej niż przed wypłynięciem w morze.
Tajemniczy młynarz miał znać sposób na przywrócenie im sił i młodego wyglądu. W opowieściach pojawiają się między innymi kąpiele, nadmorskie błoto, spacery po plaży, morski klimat oraz tajemnicze zabiegi wykonywane w młynie.
Po śmierci młynarza sekret miał zaginąć. Sama legenda przetrwała jednak do dziś i stała się kolejnym elementem budującym niezwykły charakter tego miejsca.
Jedno z miejsc, które warto zobaczyć w Świnoujściu
Spacer w kierunku Stawy Młyny pozwala zobaczyć nie tylko sam charakterystyczny „wiatrak”. Z falochronu można obserwować Bałtyk, wejście do portu oraz przepływające w pobliżu statki i promy.
Położenie na końcu falochronu sprawia, że jest to również jedno z najbardziej charakterystycznych miejsc fotograficznych w Świnoujściu. Przy silnym wietrze, wysokiej fali i niespokojnym morzu należy jednak zachować szczególną ostrożność.
Dzisiaj Stawa Młyny łączy kilka funkcji. Jest działającym znakiem nawigacyjnym, ponad 150-letnim świadkiem historii portu, zabytkiem oraz jednym z najbardziej rozpoznawalnych symboli Świnoujścia.
I choć niemal każdy na pierwszy rzut oka widzi w niej biały wiatrak, jej prawdziwa historia okazuje się znacznie ciekawsza.
Źródła informacji: Urząd Morski w Szczecinie, Miasto Świnoujście, Muzeum Rybołówstwa Morskiego w Świnoujściu.
