Historia i założycielka - kim była Maria Znamierowska-Prüfferowa?
Muzeum Etnograficzne w Toruniu zawdzięcza swoje istnienie niezwykłej kobiecie nauki. Maria Znamierowska-Prüfferowa, urodzona w 1898 roku, przez dekady kształtowała sposób, w jaki postrzegamy dziedzictwo kultury ludowej w Polsce. Zainteresowania etnograficzne rozwinęła podczas studiów na Uniwersytecie Stefana Batorego w Wilnie, a potem przez całe życie popularyzowała wiedzę o zabytkach regionalnych. Stopień doktora otrzymała w 1939 roku i pozostała wierna swojej pasji aż do śmierci w 1990 roku.
Po zakończeniu II wojny światowej, razem z wieloma naukowcami ze środowiska wileńskiego, przeniosła się do Torunia. Objęła stanowisko adiunkta Katedry Etnologii na Uniwersytecie Mikołaja Kopernika, a rok później stanęła na czele Działu Etnograficznego Muzeum Miejskiego. Od początku jej celem było jednak coś więcej – stworzenie samodzielnej placówki z ekspozycją na świeżym powietrzu. W 1953 roku uzyskała zgodę władz na powołanie odrębnego Muzeum Etnograficznego, a pięć lat później park otworzył swoje podwoje. W 1999 roku, w czterdziestolecie istnienia, placówka oficjalnie przyjęła imię swojej założycielki.
Lokalizacja i wyjątkowość - skansen w centrum miasta
Park Etnograficzny mieści się przy ulicy Wały gen. Sikorskiego 19 w Toruniu, zaledwie trzy minuty spacerem od Rynku Staromiejskiego. To właśnie ta lokalizacja sprawia, że placówka jest wyjątkowa w skali całej Europy. Nigdzie indziej nie znajdziemy skansenu umieszczonego dosłownie w centrum dużego miasta. Dla zwiedzającego oznacza to możliwość połączenia spaceru po zabytkowej starówce z wyprawą w głąb dawnej wsi, bez konieczności wyjazdu za miasto.
Na obszarze 1,2 hektara zgromadzono kilkanaście obiektów architektury drewnianej pochodzących z XVIII, XIX i początków XX wieku. Zdecydowana większość z nich została tu fizycznie przeniesiona z oryginalnych lokalizacji, a tylko nieliczne są rekonstrukcjami. Reprezentują regiony Kujaw, Kaszub, Kociewia i Borów Tucholskich, a także ziemię chełmińską i dobrzyńską.
Co zobaczyć - zagrody, chałupy i architektura drewniana?
W parku można zobaczyć trzy pełne zagrody wiejskie pochodzące z Kujaw, Kaszub i Borów Tucholskich. Uzupełniają je wiatrak, młyn wodny, remiza strażacka, wiślana barka mieszkalna oraz liczne elementy małej architektury drewnianej, takie jak gołębniki, przydrożne krzyże i kapliczki. Każda zagroda opowiada inną historię i reprezentuje inny model życia wiejskiego.
Szczególną uwagę zwraca uboga chałupa kurna z drugiej połowy XIX wieku, przeniesiona z Lasek w Borach Tucholskich. Budynek nie posiada komina ani pieca – rolę paleniska pełni otwarte miejsce w środku, a zamiast szyb w oknach rozciągnięte są wyschnięte pęcherze zwierzęce. Okiennice zastępuje słomiana mata, która zwijana jest w dzień, a rozwijana na noc. Zupełnie inaczej prezentuje się okazała, podcieniowa chałupa zamożnego gospodarza z Suchej z pierwszej połowy XIX wieku. Jej przestronne wnętrza, stylowe meble i charakterystyczna skrzynia malowana mówią same za siebie.
Zagroda kujawska i kaszubska
Zagroda kujawska przywołuje obraz wielopokoleniowej rodziny żyjącej z kilku morgów dzierżawionej ziemi. Kobiety zajmowały się zielarstwem, mężczyźni pracowali w polu, odławiali ryby z jeziora, zbierali i suszyli grzyby oraz owoce leśne. Na terenie zagrody stoi też wolnostojący piec chlebowy i chałupa z Granowa z końca XVIII wieku, w której działa karczma serwująca tradycyjne dania staropolskie.
Atrakcje dla rodzin i grup zorganizowanych
Park Etnograficzny to nie tylko suche eksponaty za szybą. Placówka regularnie organizuje imprezy plenerowe dostosowane do różnych grup wiekowych: dzieci, młodzieży, turystów krajowych i zagranicznych. Wśród stałych propozycji znajdziemy cykle takie jak „Na wsi, 100 lat temu", „Spotkanie w wiejskiej zagrodzie" czy „Spotkania z polską kulturą ludową". Uczestnicy nie tylko zwiedzają, ale aktywnie biorą udział w zabawach i czynnościach nawiązujących do życia na dawnej wsi. W programie przewidziany jest też skromny poczęstunek w stylu wiejskim.
Cykliczną imprezą o wyjątkowym charakterze jest „Żywy skansen" – doroczne wydarzenie, którego każda edycja poświęcona jest innemu tematowi z zakresu kultury i tradycji ludowej. Informacje dla grup zorganizowanych można uzyskać bezpośrednio w Dziale Edukacji i Promocji muzeum.
Znaczenie kulturowe - dlaczego warto odwiedzić ten skansen?
Toruński Park Etnograficzny nie jest muzeum zaaranżowanym w sztucznych warunkach. To właśnie jego lokalizacja w centrum miasta pozwala na głębsze docenienie architektury drewnianej oraz elementów kultury ludowej w codziennym kontekście miejskim. Bez takich miejsc tradycja wiejska odchodziłaby w zapomnienie szybciej niż nam się wydaje. Placówka pełni więc rolę nie tylko edukacyjną, ale i tożsamościową, przypominając o korzeniach regionów, z których pochodzi większość polskich rodzin.
Warto dodać, że estetyczne wnętrza zagród są pieczołowicie zaaranżowane: papierowe wycinanki w oknach, na ścianach XIX-wieczne oleodruki i fotografie rodzinne, a spośród mebli szczególnie wyróżnia się ówczesny model szafy wnękowej. To nie jest rekonstrukcja dla turystów, to autentyczne świadectwo epoki.
Jak dotrzeć do Parku Etnograficznego w Toruniu?
Park znajduje się w samym centrum Torunia, przy ul. Wały gen. Sikorskiego 19. Od Rynku Staromiejskiego dzieli go dosłownie kilka minut spaceru, co czyni go jedną z najłatwiej dostępnych tego rodzaju placówek w Polsce. Dla zmotoryzowanych dostępny jest płatny parking miejski w pobliżu. Wstęp jest płatny, a na miejscu można skorzystać z usług przewodnika. Godziny otwarcia zmieniają się sezonowo, dlatego przed wizytą warto sprawdzić aktualne informacje na stronie etnomuzeum.pl.
