Historia budynku i początki kolekcji muzealnej
Budynek, w którym dziś funkcjonuje muzeum, ma wielowiekową historię. Jego budowę rozpoczęto w 1571 roku, gdy wzniesiono podpiwniczone skrzydło zachodnie. Kolejne etapy rozbudowy przypadły na połowę XVII wieku, kiedy powstały skrzydła północne i południowe, a następnie na lata 1678-1684, gdy ukończono skrzydło wschodnie. Po sekularyzacji dóbr kościelnych na Śląsku w 1810 roku obiekt przeszedł w ręce hrabiego Leopolda Gotarda Schaffgotscha.
Bogate zbiory gromadzone przez ród Schaffgotschów przez stulecia, trafiły w 1733 roku do Fideikomisu Chojnickiego. Powołana wówczas Biblioteka Majoracka mieściła się początkowo w Sobieszowie, a od 1834 roku w Cieplicach, gdzie działała nieprzerwanie aż do 1945 roku. W XX wieku budynek pełnił funkcje gospodarcze, jednak w latach 2010-2013 przeszedł gruntowny remont i adaptację na potrzeby muzeum.
Barwny świat ptaków - największa wystawa ornitologiczna w Polsce
Perłą muzeum jest wystawa ornitologiczna pod nazwą „Barwny świat ptaków", uznawana za największą i najnowocześniejszą tego rodzaju ekspozycję w Polsce. Podzielona jest na trzy tematyczne części, które prowadzą odwiedzającego przez fascynujący świat awifauny. W pierwszej sekcji można zapoznać się z ogólnymi informacjami o ptakach i ornitologii, zobaczyć różnorodne jaja oraz powiększone modele przedstawiające budowę jaja ptasiego.
Druga część ekspozycji poświęcona jest Palearktyce i ukazuje gatunki zamieszkujące naszą strefę klimatyczną w formie realistycznych dioram. Trzecia prezentuje ptaki z różnych zakątków świata, umieszczone w efektownych gablotach imitujących ich naturalne środowisko. Przepiękne, nowoczesne dioramy tworzą niepowtarzalny klimat i przenoszą widza wprost do egzotycznych krajobrazów.
Niesamowity świat owadów i tajemniczy świat grzybów
Miłośnicy entomologii znajdą tu coś wyjątkowego. Wystawa „Niesamowity świat owadów" to prawdziwa uczta dla oczu i umysłu. Można tu podziwiać największego motyla świata, największego motyla Polski, a także rzadkie okazy charakterystyczne dla Karkonoszy. Eksponaty prezentowane są w starannie przygotowanych gablotach, które pozwalają przyjrzeć się każdemu szczegółowi skrzydeł i budowy ciała owadów.
Równie interesująca jest ekspozycja poświęcona grzybom. Jako jedna z nielicznych w Polsce przybliża tajemniczy świat organizmów grzybowych, ukazując ich różnorodność gatunkową. W gablocie znaleźć można interesujące okazy, a uzupełnieniem jest diorama prezentująca grzyby w leśnym środowisku wraz z powiększonymi modelami, które pozwalają dostrzec detale niewidoczne gołym okiem.
Geologia Karkonoszy i skarby Kotliny Jeleniogórskiej
Wystawa geologiczna „Naturalny skarbiec Karkonoszy i Kotliny Jeleniogórskiej" to propozycja dla wszystkich, których fascynuje budowa Ziemi. Ekspozycja prezentuje różnorodne odmiany granitu karkonoskiego oraz minerały z nim związane. Wśród eksponatów znaleźć można kwarc dymny, ametysty, pegmatyty i wollastonit. Szczególną uwagę zwracają efektowne gabloty ze światem jaskiń, gdzie prezentowane są skały metamorficzne i zjawiskowe formy naciekowe.
Odwiedzający dowiedzą się także, że w regionie Kotliny Jeleniogórskiej i Pogórza Kaczawskiego i Izerskiego można spotkać rzadkie żyłki kwarcowe, granaty, a nawet pająki jaskiniowe. Agaty to jednak prawdziwa atrakcja tej części wystawy. Zbiory obejmują jedne z najpiękniejszych okazów tego minerału w całej Polsce.
Historia Cieplic i ekspozycje dotyczące rodu Schaffgotschów
Muzeum nie zapomina o historycznym dziedzictwie regionu. Wystawa „Historia Cieplic, klasztoru i uzdrowiska" przenosi gości w czasie i ukazuje najważniejsze obiekty związane z rozwojem Cieplic, w tym kościoły, Pałac Schaffgotschów, Park Zdrojowy czy Park Norweski. To doskonała okazja, by lepiej poznać losy jednego z najstarszych uzdrowisk na Śląsku.
Dopełnieniem jest ekspozycja „Schaffgotschowie i ich zbiory", która na przykładzie najważniejszych przedstawicieli rodu ilustruje ich wpływ na kształtowanie kultury i nauki regionu. Osobną atrakcję stanowią barokowe freski w Cieplickim klasztorze cysterskim z 1689 roku, będące jednymi z nielicznych tego typu dzieł zachowanych w Polsce w tak dobrym stanie.
Wystawy plenerowe i multimedialne atrakcje dla całej rodziny
Muzeum oferuje też doświadczenia poza salami wystawienniczymi. Plenerowa ekspozycja „Mikroświat" zachwyca powiększonymi modelami owadów, w tym popularnego Jelonka rogacza czy Modliszki. Na terenie muzeum można ponadto zapoznać się z tematycznymi wystawami plenerowymi takimi jak „Pasieka Karkonoska", „Wirydarz klasztorny" czy ekspozycja „Pszczoły i ludzie". To idealne miejsce na rodzinny spacer połączony z edukacją.
Ekspozycje uzupełniają nowoczesne stanowiska multimedialne, przy których można posłuchać głosów ptaków, obejrzeć filmy edukacyjne i poczytać ciekawostki o zbiorach muzeum. Muzeum Przyrodnicze w Jeleniej Górze znajduje się przy ulicy Cieplicka 11A. To miejsce, które łączy naukę, historię i piękno natury w jednym wyjątkowym budynku.
